خشکی گهگاه دهان شایع است؛ اما خشکی مداوم طبیعیِ افزایش سن نیست و باید علت آن بررسی شود. بزاق به جویدن و بلع کمک می‌کند، ذرات غذا را می‌شوید و با مواد معدنی خود از دندان محافظت می‌کند.
خشکی دهان دقیقاً یعنی چه؟
خشکی دهان یا زروستومیا زمانی مطرح می‌شود که بزاق برای مرطوب نگه‌داشتن دهان کافی نباشد. یک دوره کوتاه هنگام اضطراب یا کم‌آبی ممکن است رخ دهد؛ مسئله مهم، خشکی مکرر یا مداوم است.
کاهش بزاق فقط حس ناخوشایند ایجاد نمی‌کند. بزاق در شکستن غذا، بلع، پاک‌کردن ذرات غذا و کنترل میکروب‌های دهان نقش دارد و کلسیم و فسفات آن به استحکام دندان کمک می‌کنند. به همین دلیل خشکی پایدار می‌تواند احتمال پوسیدگی و عفونت قارچی دهان را بالا ببرد.
نشانه‌هایی که ممکن است همراه آن باشند
احساس چسبندگی یا خشکی تنها نشانه نیست. بعضی افراد ابتدا تغییر مزه، بوی بد دهان یا دشواری هنگام خوردن غذای خشک را متوجه می‌شوند.
- دشواری در جویدن، بلع، چشیدن یا صحبت‌کردن
- سوزش دهان یا گلو و تشنگی مکرر
- لب‌های ترک‌خورده، زبان خشک یا زبر و زخم دهان
- بوی بد دهان یا عفونت‌های تکرارشونده دهان و گلو
- مشکل در نگه‌داشتن دندان مصنوعی
علت‌های شایع خشکی دهان
صدها دارو می‌توانند ترشح بزاق را کم کنند؛ از جمله بعضی داروهای فشار خون، افسردگی، حساسیت و کنترل مثانه. کم‌آبی، تنفس دهانی هنگام خواب، اضطراب و برفک دهان نیز از علت‌های رایج‌اند.
گاهی خشکی دهان با دیابت یا بیماری شوگرن همراه است. پرتودرمانی سر و گردن ممکن است به غدد بزاقی آسیب بزند و برخی درمان‌های سرطان نیز قوام بزاق را تغییر می‌دهند. تشخیص علت با مرور داروها، سابقه پزشکی و معاینه انجام می‌شود و گاهی آزمایش خون یا اندازه‌گیری جریان بزاق لازم است.
چه کارهایی معمولاً کمک می‌کنند؟
جرعه‌جرعه آب نوشیدن در طول روز، همراه‌کردن نوشیدنی بدون قند با غذا، جویدن آدامس بدون قند و استفاده از دستگاه بخور در شب می‌تواند علائم را کمتر کند. مصرف زیاد کافئین و الکل، دخانیات و خوراکی‌های بسیار شور، تند یا اسیدی ممکن است خشکی یا سوزش را تشدید کند.
برای کاهش خطر پوسیدگی، روزی دو بار با خمیردندان فلورایددار مسواک بزنید، فضای بین دندان‌ها را تمیز کنید و معاینه‌های منظم داشته باشید. داروساز یا دندانپزشک می‌تواند درباره ژل، اسپری، قرص مکیدنی یا بزاق مصنوعی مناسب راهنمایی کند.
چه زمانی باید مراجعه کرد؟
اگر خشکی پس از چند هفته مراقبت خانگی ادامه دارد، خوردن یا صحبت‌کردن را دشوار کرده، دهان دردناک، قرمز، متورم یا خونریزی‌دهنده شده، لکه‌های سفید دارید یا هم‌زمان خشکی چشم و ادرار زیاد را تجربه می‌کنید، با پزشک یا دندانپزشک مشورت کنید.
اگر احتمال می‌دهید داروی تجویزشده علت خشکی است، خودسرانه آن را قطع یا مقدارش را تغییر ندهید. پزشک ممکن است پس از ارزیابی، دارو یا مقدار مصرف را تغییر دهد یا درمان جایگزین پیشنهاد کند.
پرسش‌های پرتکرار
علت خشکی دهان و زبان چیست؟
کم‌آبی، تنفس دهانی، اضطراب و عوارض بعضی داروها از علت‌های شایع‌اند. خشکی مداوم گاهی با دیابت، بیماری شوگرن یا درمان‌های سرطان ارتباط دارد و باید علت آن بررسی شود.
برای درمان خشکی دهان چه کار کنیم؟
نوشیدن منظم آب، آدامس بدون قند، کاهش کافئین و الکل و رعایت بهداشت دهان ممکن است کمک کند. انتخاب بزاق مصنوعی یا تغییر دارو باید با نظر داروساز، پزشک یا دندانپزشک باشد.
خشکی دهان شبانه چه زمانی نیاز به مراجعه دارد؟
اگر چند هفته ادامه دارد، خوردن یا صحبت‌کردن را دشوار می‌کند، یا با درد، خونریزی، لکه سفید، خشکی چشم یا تشنگی و ادرار زیاد همراه است، مراجعه لازم است.
این مقاله برای آموزش عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان پزشک و دندانپزشک نیست. داروی تجویزشده را به‌دلیل خشکی دهان خودسرانه قطع نکنید. در صورت تورم سریع صورت یا گلو، مشکل تنفس یا بلع، یا واکنش شدید دارویی فوراً از خدمات اورژانس کمک بگیرید.
منابع و تاریخ بازبینی
این مطلب با مرور منابع رسمی زیر تهیه شده است:
NIDCR/NIHDry Mouth — National Institute of Dental and Craniofacial Research — بازبینی: October 2024NHSDry mouth — بازبینی: 29 November 2023MedlinePlus — U.S. National Library of MedicineDry Mouth — بازبینی: accessed 7 September 2026